Vedîtina vîtamînan yek ji keşfên mezin ên sedsala 19an bû. Di 1897 de, Ekman li Javayê kifş kir ku xwarina tenê birincê spî yê paqijkirî dikare bibe sedema beriberi, lê birinca qehweyî ya neqilandî dikare nexweşiyê derman bike. Wî her weha kifş kir ku maddeya ku dikare beriberiyê derman bike dikare bi av an alkolê were derxistin û wê demê ji vê maddeyê re "av-Bê çareserî" dihat gotin. Di sala 1906an de hat îspatkirin ku di xwarinê de ji bilî proteîn, lîpîd, karbohîdartan, xwêyên neorganîk û avê jî "kofaktor" hene. Ev faktor bi mîqdarên piçûk hene lê ji bo mezinbûna heywanan girîng in. Di sala 1911 de, Casimir Funke amîn wekî maddeyên di birincê qehweyî de nas kir ku dikarin li dijî beriberiyê şer bikin. Taybetmendiyên wan dişibin wan ên ku di xwarinê de têne dîtin û piraniya wan koenzîm in. Di sala 1906an de hat îspat kirin ku xwarin ji bilî proteîn, lîpîd, karbohîdartan, xwêyên neorganîk û avê "kofaktorên" dihewîne. Ev bi mîqdarên piçûk hene lê ji bo mezinbûna heywanan girîng in. Di sala 1911 de, Casimir Funke amîn wekî maddeyên di birincê qehweyî de nas kir ku li dijî beriberiyê şer dikin; taybetmendî û belavkirina wan di xwarinê de mîna hev in, û piraniya wan koenzîm in.
Vîtamîn madeyên bingehîn in ji bo domandina metabolîzma normal û parastina fonksiyonên bingehîn ên laş. Vîtamîn li ser -vîtamînên ku di rûn û avê de-diqelibîne têne dabeş kirin. Vîtamînên rûn-bi giranî vîtamînên A, D, E, û K hene, lê-vîtamînên ku di rûn de nayên çareser kirin bi giranî vîtamînên B û vîtamîna C hene. Vîtamînên cihêreng çavkaniyên xwarinê yên cûda hene.
Vîtamînên çareserkirî yên rûn-:
1. Vîtamîn A: Di rûnê kezeba cod, organên heywanan û rûnê de pir e. Di sebze û fêkiyan de, ew di tomato, gêzer, kartolên şîrîn, mûz, porteqal û hirmî de pir e. Kêmbûna vîtamîn A dibe sedema korbûna şevê.
2. Vîtamîn D: Di zerika hêkan, berhemên şîr û hevîrtirşkê de pir e. Vîtamîn D balansa kalsiyûm û fosforê sererast dike, vegirtina kalsiyûmê pêşve dike, û dikare ji bo dermankirin û pêşîlêgirtina riket û osteoporozê were bikar anîn.
3. Vîtamîn E: Di hêk, rûnên nebatî û xwarinên din de pir e, ew antîoksîdanek bihêz e û dikare di dermankirina nexweşiyên dil û damar û mêjî de bibe alîkar.
4. Vîtamîn K: Di nav îspenax, kelem û xwarinên din de pir zêde ye, vîtamîna K bi giranî di dermankirina nexweşiyên girtina xwînê de dibe alîkar.
Vîtamînên di avê de -
1. Vîtamînên B: Goştê bêpar û soya bi vîtamîna B1 dewlemend in. Vîtamîn B2, ku wekî riboflavin jî tê zanîn, di zerika hêk, kezeb, gurçikan, kevroşkên çeman, hevîrtirşk, giyayên deryayê û brokolî de pir e. Vîtamîn B3 di hevîrtirşk, dexl, kezeb û rîskên birincê de tê dîtin. Vîtamîn B4 di hêk, mejiyê heywanan, bîra, malt û lesîtîn soyê de bi rêjeyên zêde tê dîtin. Vîtamîn B5 di hevîrtirşk, dexl, kezeb û sebzeyan de pir e. Vîtamîn B6 di hevîrtirşk, dexl, kezeb, hêk û berhemên şîr de pir e. Vîtamîn B9 di sebzeyên kesk û kezebê de pir e. Vîtamîn B12 di kezeb, masî, hêk û hêkên dîkan de pir e. Vîtamînên B di parastina pergalên nerv û digestive de rolek dilîze.
2. Vîtamîn C: Di nav fêkî û sebzeyên teze de, wek pirteqal, kiwî, bacan, îsota zengil, melên tirş, kulîlk û kale pir zêde ye. Vîtamîn C dikare damarên xwînê baştir bike û di detoxification de jî beşdar dibe.